16 lutego 2021 BARTŁOMIEJ PIETRUSZKA PAULINA SUŁKOWSKA

Postępowanie karne sposobem na wyegzekwowanie należności

Tagi dług dłużnik egzekucja funkcja kompensacyjna komornik niewypłacalność pożyczka wierzyciel

Rozliczenia pomiędzy wierzycielami i dłużnikami mogą przyjmować różne formy. Najczęstszym sposobem dochodzenia należności wobec dłużnika jest wszczęcie cywilnego postępowania sądowego o zapłatę, zaś po uzyskaniu tytułu wykonawczego – dochodzenie egzekwowania należności na drodze postępowania egzekucyjnego z udziałem komornika. Niekiedy jednak zachowanie dłużnika wobec wierzyciela wypełnia znamiona czynu zabronionego i może być również zakwalifikowane jako przestępstwo na gruncie kodeksu karnego. Wszczęcie postępowania karnego, postawienie zarzutów sprawcy przestępstwa, a w konsekwencji  wizja grożącej surowej kary niejednokrotnie stanowi dla dłużnika czynnik motywacyjny do pojednania się z pokrzywdzonym i naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem jeszcze przed wszczęciem procesu.

W prowadzonej przez nas sprawie Klient udzielił pożyczki  na określone cele inwestycyjne. Łączna kwota pożyczki obejmowała kilkaset tysięcy złotych oraz należne odsetki kapitałowe. Dłużnik podjął szereg działań mających utwierdzić Klienta w przekonaniu, że  w stosownym czasie nastąpi zwrot kwoty pożyczki z odsetkami. Po przekazaniu przez Klienta środków, sprawca uchylał się od zawarcia pisemnej umowy pożyczki, a także – o czym pokrzywdzony uzyskał informację już po fakcie – przeznaczył środki na cele niezgodne ze wskazanymi w umowie. Pomimo wielu wezwań do zwrotu pożyczki wraz z odsetkami, nic nie wskazywało na to, aby dłużnik zamierzał wywiązać się z zobowiązania.

Stojąc przed groźbą poważniejszych konsekwencji

W omawianej sytuacji okoliczności sprawy wskazywały na to, iż sprawca wprowadził Klienta w błąd co do zamiaru zwrotu pożyczki celem pozyskania dla siebie korzyści majątkowej. Sam dłużnik nie posiadał żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby zaspokoić wierzyciela chociażby w najmniejszym stopniu. Co istotne, postępowanie cywilne i egzekucyjne nie pozwoliły w niniejszym stopniu na egzekucję jakichkolwiek środków z uwagi na fakt, że wszelkie składniki majątku sprawcy zostały przeniesione na osoby trzecie. Analiza stanu  faktycznego sprawy, w tym  materiału dowodowego, pozwoliło na pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności karnej (w tym przypadku działanie sprawcy zakwalifikowano jako przestępstwo oszustwa w stosunku do mienia o znacznej wartości).

W początkowym etapie sprawy sprawca przestępstwa przez dłuższy czas unikał kontaktu z organami ścigania, a ostatecznie, w trakcie przesłuchania nie przyznał się do zarzucanego mu czynu. Niemniej jednak  zgromadzone dowody pozwoliły na postawienie mu zarzutów i wniesienie aktu oskarżenia do sądu. Po wyznaczeniu terminu rozprawy sądowej strategia dłużnika uległa diametralnej zmianie. Sprawca zaktywizował się i – za pośrednictwem obrońcy – podjął rozmowy z pełnomocnikami pokrzywdzonego, których do tej pory unikał.

W efekcie zintensyfikowanych działań pełnomocników jeszcze przed pierwszym terminem rozprawy sądowej została zawarta ugoda, na mocy której sprawca jednorazowo zapłacił aż ¾ dłużnej kwoty zobowiązując się także do uregulowania pozostałej należności, która dodatkowo będzie mogła być egzekwowana w toku dalszego postępowania egzekucyjnego. W wyniku pojednania stron i naprawienia szkody, sąd wobec braku sprzeciwu prokuratora i pokrzywdzonego zgodził się na wymierzenie kary uzgodnionej pomiędzy sprawcą a pokrzywdzonym.

Motywująca rola postępowania karnego - na drodze ku pojednaniu

Zauważyć należy, że Kodeks karny zawiera cały katalog przestępstw przeciwko mieniu i wierzycielom, które stanowią dla nich instrument do walki z nieuczciwymi dłużnikami i ustalenie ich odpowiedzialności na drodze karnej. Oprócz funkcji represyjnej wyroku skazującego, można również wskazać na inny skutek dochodzenia należności na drodze karnej – szczególną motywację sprawcy do zaspokojenia wierzytelności pokrzywdzonego jeszcze przed rozpoczęciem przewodu sądowego. Pojednanie się z pokrzywdzonym, zawarcie z nim ugody, a także przeproszenie go jest niejednokrotnie podstawą do uniknięcia długotrwałego procesu sądowego i zmniejszenia dolegliwości karnej grożącej sprawcy za popełnienie danego czynu. Pozwala to na przyspieszenie całego procesu, dzięki któremu pokrzywdzony ma szansę szybkiego odzyskania swoich należności.

Konkludując, pamiętać należy, że wszelkie zachowania dłużnika w stosunku do wierzyciela w zakresie niewywiązywania się ze zobowiązań umownych mogą podlegać nie tylko rozpoznaniu w ramach roszczenia wniesionego w drodze postępowania cywilnego, ale mogą także być przedmiotem oceny prawnokarnej w ramach postępowania karnego, co oczywiście jest zależne od konkretnego przypadku. Jedną z podstawowych funkcji postępowania karnego jest funkcja kompensacyjna realizowana poprzez naprawienie wyrządzonej wierzycielowi szkody w ramach obowiązku naprawienia szkody orzekanego przez sąd karny. Niewątpliwie wpływa to na motywację  sprawcy, który, starając się uniknąć wysokiej kary za popełniony czyn, może dążyć do pojednania z pokrzywdzonym. Realizacja funkcji motywacyjnej na gruncie omawianej sprawy wskazuje, że niejednokrotnie sprawca, który potencjalnie wydaje się być dłużnikiem niewypłacalnym i pozbawionym jakiegokolwiek majątku, w momencie realnego zagrożenia sankcją karną znajduje jednak środki pieniężne na spłatę pokrzywdzonego wierzyciela.

O autorach

Autor
Zadaj pytanie autorowi BARTŁOMIEJ PIETRUSZKA partner, adwokat, szef działu white collar crime
Specjalizuję się w sprawach karnych, karnoskarbowych i powiązanych z nimi postępowaniach sądowych.

O autorach

Autor
Zadaj pytanie autorowi PAULINA SUŁKOWSKA adwokat

Kontakt dla mediów

Avatar
Sylwia Zajdel-Goleniowska

Newsletter

Bądź na bieżąco. Otrzymuj informacje o nowych publikacjach ekspertów z Kancelarii Brysiewicz, Bokina, Sakławski i Wspólnicy.

Użycie przycisku „Zapisz się!” oznacza zgodę na otrzymywanie od Brysiewicz i Wspólnicy spółka komandytowa z siedzibą w Warszawie (01-029) przy ul. Dzielnej 60 (dalej jako: „Kancelaria”) drogą elektroniczną na adres e-mail wskazany w powyższym polu newslettera zawierającego ofertę Kancelarii. Zgodę można wycofać w każdym czasie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem. Administratorem danych osobowych jest Kancelaria. Podane dane osobowe są przetwarzane w celu przesyłania informacji dotyczących oferty Kancelarii drogą mailową. Szczegóły dotyczące zasad przetwarzania danych osobowych znajdują się w klauzuli informacyjnej.